He თუ she? რატომ ურევენ ქართულენოვანი მოსწავლეები სქესს ინგლისურში 👫
My mother is a teacher. He works at a school. — ეს წინადადება ჩემს გაკვეთილებზე იმდენად ხშირად ისმის, რომ აღარც მიკვირს. და ამბობს არა მხოლოდ დამწყები — ხშირად ის მოსწავლეც, რომელიც Present Perfect-ს უკვე თავისუფლად იყენებს.
თუ შენც გემართება, ჯერ ერთი რამ იცოდე: ეს არ ნიშნავს, რომ he და she არ იცი. იცი, და კარგადაც. მიზეზი სულ სხვაგანაა — ქართულ ენაშია — და სწორედ ამიტომ სწორდება კონკრეტული ვარჯიშით, არა წესის ხელახლა სწავლით.
რატომ არის ეს ქართულენოვანისთვის რთული
ქართულს გრამატიკული სქესი არ აქვს. ერთი ნაცვალსახელი — „ის“ (ან „იგი“) — სამივეს ფარავს: he, she და it. „მისი“ ასევე ერთი სიტყვაა his-ისთვის, her-ისთვის და its-ისთვის. „ის ექიმია“ — ვინ, ქალი თუ კაცი? ქართულად ამის თქმა არც გვჭირდება: კონტექსტიდან ვიგებთ ან საერთოდ არ ვინტერესდებით.
ინგლისურში კი ეს გადაწყვეტილება ყოველ ნაცვალსახელზე უნდა მიიღო, თანაც წამის მეასედში: ვისზე ვლაპარაკობ — კაცია თუ ქალი? ქართულად მოაზროვნე ტვინი ამ კითხვას საერთოდ არ სვამს, ამიტომ ხშირად ის ფორმა წამოგცდება, რომელიც ტვინს უფრო ახლოს უდევს.
ცხრილი, რომელიც ერთხელ უნდა დაიმახსოვრო
- ქვემდებარე: he (ის — კაცი) · she (ის — ქალი) · it (ის — ნივთი, ცხოველი, აბსტრაქტული რამ)
- კუთვნილება: his · her · its — მისი
- დამატება: him · her · it — მას
- თავის თავს: himself · herself · itself
ორ რამეს მიაქციე ყურადღება. ჯერ ერთი, her ორ სამუშაოს ასრულებს — „მისი“ და „მას“: I saw her. This is her bag. კაცისთვის ეს ორი ფორმა განსხვავებულია: I saw him. This is his bag. მეორე — its აპოსტროფის გარეშე იწერება; it's სულ სხვა რამაა, it is-ის შემოკლება.
💡 ინდივიდუალურად: 🗣️ სასაუბრო ინგლისური → · წაიკითხე: „I have 25 years“ — როგორ ვთქვათ ასაკი ინგლისურად
შეცდომა 1: დედა, და, ცოლი — და მაინც he
✅ My sister lives in Berlin. She is a nurse. — ჩემი და ბერლინში ცხოვრობს. ის ექთანია.
❌ My wife is a lawyer and he works a lot.
✅ My wife is a lawyer and she works a lot. — ჩემი ცოლი იურისტია და ბევრს მუშაობს.
ეს ყველაზე გავრცელებული ვარიანტია და ყველაზე უცნაურიც: ხომ ცხადია, რომ დედა ქალია? ცხადია — მაგრამ „დედა“ ქართულ ტვინში „ის“-ს უკავშირდება, „ის“ კი სქესს არ ატარებს. წინადადება იმ ნაცვალსახელით სრულდება, რომელიც პირველი წამოვიდა. ინგლისურენოვანი მსმენელი ამას მაშინვე ამჩნევს, თუმცა ჩვეულებრივ ხვდება, ვის გულისხმობ.
შეცდომა 2: his თუ her — ვისია, არა რა არის
ინგლისურში his/her მფლობელს მიჰყვება, არა იმას, რაც მას ეკუთვნის. გიორგის შემთხვევაში „მისი და“ — his sister, რადგან გიორგი კაცია; ის, რომ „და“ ქალია, ნაცვალსახელზე არ მოქმედებს.
✅ Giorgi loves his sister. — გიორგის თავისი და უყვარს.
⚠️ Nino is here with his husband. — ესეც სხვას ნიშნავს: ნინო რომელიღაც კაცის ქმართან ერთადაა.
✅ Nino is here with her husband. — ნინო თავის ქმართან ერთადაა.
მარტივი შემოწმება: ჯერ იკითხე „ვისია?“ — თუ პასუხი კაცია, his; თუ ქალი — her. ქართული „თავისი“ აქაც არაფერს გვკარნახობს — სწორედ ამიტომ ეს შეცდომა B2 დონეზეც გვხვდება.
შეცდომა 3: it ადამიანზე, he/she ნივთზე
✅ This is my new colleague, Tamar. She is very friendly. — ეს ჩემი ახალი კოლეგაა, თამარი. ძალიან გულთბილია.
❌ I have a new laptop. He is very fast.
✅ I have a new laptop. It is very fast. — ახალი ლეპტოპი მაქვს. ძალიან სწრაფია.
ინგლისურში ადამიანზე he ან she ითქმის (პატარა ბავშვზეც, თუ სქესი იცი; they-ზე ქვემოთ), ნივთზე კი — it. გამონაკლისები ცოტაა და მეტწილად სტილისტურია: მეზღვაური გემს she-ს ეძახის, ზოგი მანქანასაც, მაგრამ ეს ემოციური შეფერილობაა, არა წესი. ცხოველი — it, თუ სქესი უცნობია; საკუთარი ძაღლი და კატა კი თითქმის ყოველთვის he ან she.
they ერთ ადამიანზე — როდის შეიძლება და როდის არა
თანამედროვე ინგლისურში they ერთ ადამიანზეც გამოიყენება, და ეს სრულიად ნორმალურია, როცა სქესი უცნობია ან მნიშვნელობა არ აქვს: Someone called — they didn't leave a name. If a student is late, they should email me. ასევე იმ ადამიანებზე, რომლებიც თავად ითხოვენ they-ს. ეს ახალი ამბავი არ არის — ასეთი they ინგლისურში საუკუნეებია არსებობს.
მაგრამ they არ არის „უსაფრთხო გამოსავალი“ იმ შემთხვევისთვის, როცა he და she ერთმანეთში გერევა. თუ დედაზე ლაპარაკობ და they ამბობ, მსმენელი დაიბნევა — ეგონება, რომ რამდენიმე ადამიანს გულისხმობ.
✅ My mother is a doctor. She works at a hospital.
✅ Someone left their umbrella here. — ვიღაცამ ქოლგა დატოვა (არ ვიცი, ვინ).
რატომ ხდება ეს — და რატომ არ არის ცოდნის ნაკლებობა
საუბრისას ტვინი ერთდროულად რამდენიმე საქმეს აკეთებს: სიტყვას ეძებს, დროს ირჩევს, წინადადებას აწყობს. ქართულენოვანს კიდევ ერთი ნაბიჯი ემატება, რომელიც მშობლიურ ენაში არასდროს გადაუდგამს — სქესის დადგენა ყოველ ნაცვალსახელზე. როცა ყურადღება სხვა რამეზეა (ახალი სიტყვა, რთული გრამატიკა, ლაპარაკის შიში), სწორედ ეს ნაბიჯი იკარგება პირველი.
ამიტომ წერით ტესტში ეს შეცდომა იშვიათია, საუბარში კი — ხშირი. და სწორედ ამის გამო წესის ხელახლა წაკითხვა არაფერს შველის: წესი უკვე იცი. საჭიროა, რომ არჩევანი ავტომატური გახდეს.
როგორ ვივარჯიშოთ — ოთხი ნაბიჯი
1. ნაცვალსახელი ადამიანს მიაბი, არა წესს. როცა ინგლისურად ვინმეზე პირველად ლაპარაკობ, სახელს ნაცვალსახელი თან მიაყოლე: my mother — she, Levan — he, my boss — she. ხმამაღლა, სამჯერ. ასე სქესი წინადადების აწყობის დროს კი არ წყდება, არამედ უკვე „მიბმულია“.
2. ოჯახის ამბავი ხმამაღლა. აირჩიე ხუთი ახლობელი და თითოეულზე სამი წინადადება თქვი და ყოველ ნაცვალსახელზე ერთი წამით შეჩერდი: My sister is 30. She lives in Kutaisi. Her husband is an engineer. ეს ვარჯიში ორ-სამ წუთს მოითხოვს და ზუსტად იმ ნაბიჯს ამუშავებს, რომელიც საუბარში იკარგება.
3. კონტროლირებადი საუბარი. ერთი კვირა მხოლოდ ამ შეცდომას უთვალთვალე — სხვა ყველაფერს დროებით მოეშვი. როცა შეამჩნევ, ნუ დაიბნევი — უბრალოდ წინადადება სწორად გაიმეორე და გააგრძელე. მასწავლებელს ან სასაუბრო პარტნიორს სთხოვე, რომ ამ კვირაში მხოლოდ he/she-ს გისწორებდეს.
4. ხმამაღლა კითხვა. აიღე მარტივი ტექსტი, სადაც ბევრი პერსონაჟია, და ხმამაღლა წაიკითხე. კითხვისას არჩევანი უკვე გაკეთებულია — შენ მხოლოდ სწორ ფორმას წარმოთქვამ და ყურს აჩვევ, როგორ ჟღერს she… her… herself ერთ ადამიანზე.
შეამოწმე თავი
ჩასვი სწორი ნაცვალსახელი:
2. Giorgi has one sister. ___ name is Nino.
3. I bought a new phone last week, but ___ stopped working yesterday.
4. My brother wasn't careful and cut ___ while he was cooking.
5. Someone phoned for you, but ___ didn't leave a name — I don't know if it was a man or a woman.
პასუხები: 1. She — დედა ქალია. 2. Her — სახელი დისაა, არა გიორგის. 3. it — ტელეფონი ნივთია. 4. himself — ძმა. 5. they — სქესი უცნობია.
ეს ის იშვიათი შეცდომაა, რომელსაც წიგნით ვერ გაასწორებ — მხოლოდ ლაპარაკით. ამიტომ დღესვე დაიწყე: აირჩიე ერთი ადამიანი, თქვი მასზე სამი წინადადება ხმამაღლა და ყოველ ნაცვალსახელზე შეჩერდი. თუ გაინტერესებს, კიდევ რა ტიპური შეცდომები მოსდევს ქართულიდან თარგმნას, ნახე ათი ყველაზე ხშირი შეცდომა — he/she იქაც სიაშია. ხოლო თუ გინდა, რომ ვინმე მოგისმინოს და ზუსტად ის შეცდომა დაგისწოროს, რომელიც შენ გეპარება, ინგლისურის ინდივიდუალური ონლაინ გაკვეთილები სწორედ ასე იწყება — უფასო 20-წუთიანი გაცნობითი შეხვედრით Google Meet-ში.
ხშირი კითხვები
რატომ ვამბობ „he“ დედაზე ან დაზე, თუ სქესი კარგად ვიცი?
ქართულს გრამატიკული სქესი არ აქვს — „ის“ ერთდროულად he, she და it-ია. ინგლისურში სქესი ყოველ ნაცვალსახელზე უნდა აირჩიო და საუბრისას, როცა ყურადღება სხვა რამეზეა, სწორედ ეს ნაბიჯი იკარგება. ეს ცოდნის ნაკლებობა არ არის — ავტომატიზმის საკითხია.
his და her — რომელი როდის?
მფლობელს მიჰყვება, არა ნივთს: გიორგის და — his sister, ნინოს ქმარი — her husband. ჯერ იკითხე „ვისია?“ — თუ კაცისაა, his; თუ ქალისაა, her.
შეიძლება ერთ ადამიანზე they ვთქვა?
დიახ, როცა სქესი უცნობია ან მნიშვნელობა არ აქვს (Someone called — they didn't leave a name) ან როცა ადამიანი თავად ითხოვს they-ს. მაგრამ დედაზე ან ძმაზე they არ გამოდგება — მსმენელი იფიქრებს, რომ რამდენიმე ადამიანს გულისხმობ.
როგორ გავასწორო he/she შეცდომა საუბარში?
ნაცვალსახელი ადამიანს მიაბი: ახალ სახელთან ერთად ხმამაღლა თქვი „my mother — she“. ოჯახის წევრებზე ხმამაღლა ილაპარაკე და ყოველ ნაცვალსახელზე შეჩერდი; ერთი კვირა მხოლოდ ამ შეცდომას უთვალთვალე; ტექსტები ხმამაღლა იკითხე.