Reported Speech ქართულად — როგორ გადმოვცეთ სხვისი ნათქვამი 💬
მეგობარმა ნინომ გუშინ გითხრა: „დაღლილი ვარ“. დღეს ამას სხვას უყვები და ქართულად ამბობ: „ნინომ თქვა, რომ დაღლილია“. დრო არ შეგიცვლია — და სწორადაც მოიქეცი. ინგლისურად კი იმავეს, როგორც წესი, ასე იტყვი: Nino said she was tired.
სხვისი ნათქვამის გადმოცემას ინგლისურში reported speech (ან indirect speech) ჰქვია. ამ სტატიაში ნაბიჯ-ნაბიჯ გავივლით, როდის იცვლება დრო და როდის არა, როგორ გადმოიცემა კითხვა და თხოვნა და რატომაა said me შეცდომა. ბოლოს მოკლე ტესტი გელოდება.
რა არის reported speech და რატომ გვიჭირს
პირდაპირი ნათქვამი ზუსტი ციტატაა: Nino said, "I'm tired." ირიბი ნათქვამი კი იგივე შინაარსია, ოღონდ შენი სიტყვებით: Nino said (that) she was tired. that-ს სასაუბრო ენაში ხშირად გამოტოვებენ.
ქართულენოვანს ინგლისურში ირიბი ნათქვამი იმიტომ უჭირს, რომ ქართულში ის სხვაგვარად გადმოიცემა — ორნაირად: „რომ“-ით („თქვა, რომ დაღლილია“) ან ნაწილაკით „-ო“ („თქვა, დაღლილი ვარო“). ორივე შემთხვევაში დროს, როგორც წესი, არ ვცვლით. სწორედ ამიტომ ქართულენოვანი მოსწავლე ინგლისურშიც ხშირად ტოვებს აწმყოს და ამბობს: She said she is tired. ეს ზოგჯერ სწორია, ზოგჯერ — არა. ქვემოთ ვნახავთ, როდის რომელი.
დროის „უკან გადაწევა“
როცა გადმომცემი ზმნა წარსულშია (said, told, asked), დრო ჩვეულებრივ ერთი საფეხურით „უკან“ გადაიწევა. ამას backshift ჰქვია. ძირითადი წყვილები ასეთია:
| ნათქვამი | გადმოცემა |
|---|---|
| "I work here." | She said she worked there. |
| "I'm waiting." | He said he was waiting. |
| "I've finished." | She said she had finished. |
| "I saw him." | He said he had seen him. / He said he saw him. |
| "I'll call you." | She said she would call me. |
| "I can help." | He said he could help. |
| "It may rain." | They said it might rain. |
| "You must sign this." | She said I had to sign it. / She said I must sign it. |
რამდენიმე დაზუსტება. Past Simple სასაუბრო ენაში ხშირად უცვლელი რჩება, თუ მოვლენების თანმიმდევრობა ისედაც გასაგებია — ამიტომ ცხრილში ორივე ვარიანტია. must-ის შემთხვევაშიც ორივე ფორმა სწორია. ეს reported speech-ის თავისებურებაა: ჩვეულებრივ, წარსულზე საუბრისას must არ გამოდგება (Yesterday I had to… და არა I must…). would, could, should, might და Past Perfect კი, როგორც წესი, არ იცვლება: მათ უფრო უკან ვეღარ გადავწევთ.
თუ რომელიმე დრო ჯერ კიდევ გაბნევს, გადახედე სტატიებს Present Perfect-სა და Past Simple-ზე და Past Simple-სა და Past Continuous-ზე.
💡 ინდივიდუალურად: 📝 ეროვნული გამოცდები → · წაიკითხე: Past Simple თუ Past Continuous — როგორ მოვყვეთ წარსულის ამბავი
როდის არ იცვლება დრო
Backshift ჩვეულებრივი წესია, მაგრამ ყოველთვის სავალდებულო არ არის. ორ სიტუაციაში დრო შეიძლება უცვლელი დარჩეს.
1. ნათქვამი ახლაც მართალია. ასეთ შემთხვევაში ორივე ვარიანტი სწორია. აწმყოს დატოვებით ხაზს უსვამ, რომ ეს დღესაც ასეა.
✅ He said he lived in Batumi. — თქვა, რომ ბათუმში ცხოვრობს (ნეიტრალური გადმოცემა).
თუ ნათქვამი სიმართლე აღარ არის, აწმყო არ გამოდგება:
✅ Last year she said she was single, but now she's married. — შარშან თქვა, გაუთხოვარი ვარო, ახლა კი გათხოვილია.
2. გადმომცემი ზმნა აწმყოშია. says-ის, tells-ის ან asks-ის შემდეგ დრო არ იცვლება.
✅ My boss always tells me I work too much. — უფროსი სულ მეუბნება, რომ ზედმეტად ბევრს ვმუშაობ.
ნაცვალსახელები, დრო და ადგილი
ნათქვამის გადმოცემისას იცვლება „ვინ“, „როდის“ და „სად“, რადგან სხვა დროსა და სხვა ადგილას ლაპარაკობ. ნაცვალსახელი იცვლება იმის მიხედვით, ვინ ვის უყვება: I ხშირად ხდება he/she, you — I/me, my — his/her. დროისა და ადგილის აღმნიშვნელი სიტყვები კი ასე იცვლება:
tomorrow → the next day · yesterday → the day before · today → that day · next week → the following week · ago → before · here → there · this → that.
ეს მექანიკური წესი არ არის. თუ ნათქვამს იმავე დღეს გადმოსცემ, tomorrow ისევ „ხვალ“ რჩება და შეცვლა არ სჭირდება: Giorgi said he'd call you tomorrow. ჯერ საკუთარ თავს ჰკითხე: „ჩემთვის, ახლა, ეს რომელი დღეა?“
კითხვები: სიტყვათა რიგი და if/whether
ყველაზე ხშირი შეცდომა სწორედ აქ ჩნდება. გადმოცემულ კითხვაში სიტყვათა რიგი თხრობითი წინადადებისაა: ჯერ ქვემდებარე, მერე ზმნა. დამხმარე ზმნა do/does/did ქრება, ბოლოს კი კითხვის ნიშანი აღარ იწერება.
❌ She asked me where did I live.
✅ She asked me where I lived. — მკითხა, სად ცხოვრობო.
❌ He asked what was my name.
✅ He asked what my name was. — მკითხა, რა გქვიაო.
თუ კითხვას კითხვითი სიტყვა არ აქვს (პასუხია „კი“ ან „არა“), მის ნაცვლად if ან whether დგება. ორივე სწორია, ოღონდ if უფრო სასაუბროა.
"Have you been to London?" → He asked whether I had been to London. — მკითხა, ლონდონში ყოფილხარ თუ არაო.
თხოვნა და ბრძანება: to + V1
თხოვნას, რჩევას ან ბრძანებას ყველაზე მარტივად ასე გადმოსცემ: tell / ask + ადამიანი + to + V1. უარყოფაში not დგება to-ს წინ.
"Please don't call after ten." → She asked me not to call after ten. — მთხოვა, ათის შემდეგ ნუ დამირეკავო.
❌ The doctor told me don't eat sugar.
✅ The doctor told me not to eat sugar. — ექიმმა მითხრა, შაქარს ნუ ჭამო.
ამ სქემაში დროზე ფიქრი საერთოდ არ გჭირდება: to-ს შემდეგ ზმნა საწყისი ფორმით (V1) დგას.
said თუ told
ირიბ ნათქვამში კიდევ ერთი ხშირი შეცდომაა said me. მოკლედ: tell-ს ადამიანი პირდაპირ მოსდევს, say-ს — არა.
✅ She told me (that) she was busy. — მითხრა, დაკავებული ვარო.
✅ She said (that) she was busy. — თქვა, რომ დაკავებულია.
ეს დაწვრილებით say, tell, speak და talk-ის სტატიაში ავხსენი.
შეამოწმე თავი
აირჩიე სწორი ვარიანტი. ყოველ პუნქტს ერთი სწორი პასუხი აქვს.
2. The receptionist asked me where ___ . (did I live / I lived)
3. Giorgi ___ me that the meeting was cancelled. (said / told)
4. The doctor asked me ___ I smoked. (if / that)
5. My mum told me ___ late again. (don't be / not to be)
პასუხები: 1. would call — დაპირება წარსულში მისცა და არც შეუსრულებია. 2. I lived — გადმოცემულ კითხვაში თხრობითი რიგია, did-ის გარეშე. 3. told — ადამიანი (me) პირდაპირ მოსდევს, ეს კი მხოლოდ tell-ს შეუძლია. 4. if — „კი/არა“ კითხვაა. 5. not to be — ბრძანება: tell + ადამიანი + not to + V1.
პრაქტიკული რჩევა: საღამოს ორი-სამი წინადადებით ინგლისურად მოყევი, ვინ რა გითხრა დღის განმავლობაში — My colleague said…, My sister asked me if…. ასე ამ კონსტრუქციებს ნაცნობ, ყოველდღიურ ამბებზე გაიწაფავ. must-სა და მის მსგავს ზმნებს მოდალური ზმნების სტატიაში ვარჩევ. თუ გინდა, ცოცხალ საუბარში ივარჯიშო, ინგლისურის ინდივიდუალური ონლაინ გაკვეთილები სწორედ ამისთვისაა; პირველი ნაბიჯი უფასო 20-წუთიანი გაცნობაა Google Meet-ში.
ხშირი კითხვები
ყოველთვის უნდა შევცვალო დრო reported speech-ში?
არა. როცა გადმომცემი ზმნა წარსულშია (said, told), დრო ჩვეულებრივ ერთი საფეხურით უკან გადაიწევა: is → was, will → would. თუ ნათქვამი დღესაც სიმართლეა, აწმყოს დატოვებაც სწორია: He said he lives in Batumi. თუ გადმომცემი ზმნა აწმყოშია (She says…), დრო არ იცვლება.
said თუ told — რა განსხვავებაა?
tell-ს ადამიანი პირდაპირ მოსდევს: She told me she was busy. say-ს კი ადამიანი პირდაპირ არ მოსდევს: She said she was busy. ამიტომ said me შეცდომაა — ასეთ დროს told me უნდა თქვა (ან said to me).
გადმოცემულ კითხვაში რატომ არ არის do/did?
იმიტომ, რომ ირიბი კითხვა კითხვა აღარ არის — ის თხრობითი წინადადების ნაწილია. ამიტომ რიგიც თხრობითია: She asked me where I lived, და არა where did I live. „კი/არა“ კითხვაში if ან whether დგება: He asked if I was ready.
როგორ გადმოვცე თხოვნა ან ბრძანება?
tell ან ask + ადამიანი + to + V1: He told me to wait. უარყოფაში not დგება to-ს წინ: She asked me not to call.